“စိတ္သဘာဝ ႏွင့္ ဘဝဒႆန”

           လူ႕ဘဝတြင္ ဆင္းရဲ٫ခ်မ္းသာ၊ သို႔မဟုတ္ သုခ٫ဒုကၡ၊ သို႔မဟုတ္ သံသရာႏွင့္ နိဗၺာန္ဟူ၍ ဆန္႔က်င္ဘက္အစံုတရားတို႔သည္ ရွိၾကပါ၏။ ယင္းအစံုတရားတို႔အနက္ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကို မလြဲမေသြ ေတြ႕ၾကရမည္ျဖစ္သည္။ ဗုဒၶေဒသနာေတာ္အရ ယင္းအစံုတရားႏွစ္မ်ိဳးတို႔ကို ျပဳလုပ္သူကား ျပင္ပတန္ခိုးရွင္မဟုတ္၊ မိမိ၏စိတ္ပင္ျဖစ္၏။ မိမိ၏မေကာင္းေသာစိတ္က ဆင္းရဲ၊ သို႔မဟုတ္ ဒုကၡ၊ သို႔မဟုတ္ သံသရာကို ဖန္ဆင္း၍ မိမိ၏ေကာင္းေသာစိတ္က ခ်မ္းသာ၊ သို႔မဟုတ္ သုခ၊ သို႔မဟုတ္ နိဗၺာန္ကို ဖန္ဆင္း၏။
           ဤေနရာ၌ နိဗၺာန္ကို ဘံုနန္းအျဖစ္ယူရမည္ မဟုတ္၊ နိဗၺာန္၏အနက္အဓိပၸါယ္မွာ တဏွာမွ ထြက္ေျမာက္ျခင္း၊ တဏွာမရွိျခင္းျဖစ္၏။ တဏွာနည္းနည္းမရွိလွ်င္ နည္းနည္း နိဗၺာန္ျဖစ္၏။ တဏွာမ်ားမ်ားမရွိလွ်င္ မ်ားမ်ားနိဗၺာန္ျဖစ္၏။ တဏွာ လံုးဝမရွိေတာ့လွ်င္ လံုးဝ နိဗၺာန္ျဖစ္၏။ နည္းနည္း နိဗၺာန္ကို တဒဂၤနိေရာဓဟုေခၚ၏။ မ်ားမ်ားနိဗၺာန္ကို ဝိကၡမၻနနိေရာဓဟုေခၚ၏။ လံုးဝနိဗၺာန္ကို သမုေစၦဒ နိေရာဓဟုေခၚ၏။
           နိဗၺာန္ကို ခ်မ္းသာစစ္၊ ခ်မ္းသာမွန္ဟု ဗုဒၶဘာသာဝင္တို႔ နားလည္ၾက၏။ သို႔ျဖစ္လွ်င္ နိဗၺာန္အရ တဏွာေလာဘ နည္းနည္းကင္းလွ်င္ နည္းနည္းခ်မ္းသာ၏။ မ်ားမ်ားကင္းလွ်င္ မ်ားမ်ားခ်မ္းသာ၏။ အလံုးစံုကင္းလွ်င္ အတုမရွိခ်မ္းသာ၏။ ဤသို႔ဆိုလွ်င္ ဤအဆိုသည္ အျငင္းပြားဖြယ္မရွိေသာ အဆိုျဖစ္၏ဟု လက္ခံၾကရမည္ျဖစ္ပါ၏။ ဗုဒၶဘာသာဝင္တို႔အေနျဖင့္ ေကာင္းမႈကုသိုလ္လုပ္တိုင္း “နိဗၺာနပစၥေယာ ေဟာတု” နိဗၺာန္၏ အေၾကာင္း အေထာက္အပံ့ ျဖစ္ပါေစဟူ၍ ဆုေတာင္းရာ၌လည္း ေတာင့္တတတ္ေသာ တဏွာေလာဘကင္းေအာင္ ျပဳႏိုင္ပါေစဟု ဆိုလိုရင္းျဖစ္၏။ တစ္နည္းအားျဖင့္ဆိုရလွ်င္ တဏွာေလာဘ၏ အာ႐ံုျဖစ္ ေသာ အရာဝတၳဳမ်ားကို မေတာင့္တတတ္သူ ျဖစ္ရပါလို၏ဟူ၍ “မျဖစ္”သေဘာကို ေတာင့္တျခင္းျဖစ္၏၊ “အျဖစ္”သေဘာကို ေတာင့္တျခင္းမဟုတ္။ အမွန္အားျဖင့္ မျဖစ္ျခင္း “အႏုပၸါဒ”သည္သာ သုချဖစ္၍၊ ျဖစ္ျခင္း “ဥပၸါဒ”သည္ ဒုကၡျဖစ္ေလသည္။
           မျဖစ္ျခင္း “အႏုပၸါဒ”ကို မေတာင့္တဘဲ၊ ျဖစ္ျခင္း “ဥပၸါဒ”ကို ေတာင့္တျခင္းသည္ စိတ္၏ ပင္ကို မူလသေဘာ မဟုတ္၊ စိတ္၌မွီတြယ္လာေသာ ေစတသိက္တို႔၏ သေဘာသာျဖစ္၏။ စိတ္၏ပင္ကိုယ္မူလသေဘာသည္ အလြန္စင္ၾကယ္၏။ အလြန္ၾကည္လင္ေသာ မွန္သားျပင္ ႏွင့္တူ၏။ မွန္သားၾကည္လင္ပါက မွန္သား၌ထင္လာေသာ အရိပ္တို႔သည္ မူလအရာဝတၳဳ၏ ပကတိပံုစံအတိုင္းျဖစ္၏။ မွန္သားမၾကည္လင္ပါက မွန္သား၌ထင္လာေသာ အရိပ္က တစ္မ်ိဳး၊ မူလအရာဝတၳဳ၏ ပကတိပံုစံက တစ္မ်ိဳးျဖစ္၏။ ထိုနည္းအတူပင္ စိတ္သည္ ကိေလသာအေနာက္အက်ဳတုိ႔မရွိဘဲ စင္ၾကယ္သန္႔ရွင္းေနပါက ယင္းစိတ္၌ထင္လာေသာ အာ႐ံုတို႔သည္ မူလပကတိအတိုင္းပင္ျဖစ္၏။
           သို႔ရာတြင္ လူသားတို႔၏စိတ္ကား မူလပကတိအတိုင္းမဟုတ္။ ယင္းစိတ္၌ ကိေလသာ အေနာက္အက်ဳတို႔သည္ ဥပါဒ္٫ဌီ٫ဘင္မဲ့ အႏုသယအဆင့္ျဖင့္ ရွိျမဲျဖစ္၏။ ထိုထက္ပိုလြန္ လွ်င္ ဥပါဒ္٫ဌီ٫ဘင္ရွိ ပရိယု႒ာန အဆင့္ျဖင့္ရွိ၏။ ထိုအခါ စိတ္သည္ အာ႐ံုကို ယထာဘူတက်က် အမွန္အတိုင္း မသိေတာ့ဘဲ ဘက္လိုက္၍ သိေတာ့၏။ ဘက္လိုက္၍ သိေသာအခါ ခ်စ္စရာ မဟုတ္ပါဘဲလွ်က္ ခ်စ္စရာဟုသိ၍ ခ်စ္၏။ မုန္းစရာမဟုတ္ပါဘဲလွ်က္ မုန္းစရာဟုသိ၍ မုန္း၏။ ေၾကာက္စရာ မဟုတ္ပါဘဲလွ်က္ ေၾကာက္စရာဟုသိ၍ ေၾကာက္၏။ အမွန္မဟုတ္ပါဘဲလွ်က္ အမွန္ဟုသိ၍ ရဲဝံ့၏။
           ဤသို႔ျဖစ္ရသည္မွာ မိမိတို႔၏ မူလက ျဖဴစင္ေသာစိတ္၌ ကိေလသာအေနာက္အက်ဳတုိ႔က အႏုသယအဆင့္ျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ ပရိယု႒ာနအဆင့္ျဖင့္ျဖစ္ေစ ပူးဝင္စြဲကပ္၍ စိတ္ကို ကေမာက္ ကမျဖစ္ေအာင္၊ ပံုပ်က္ပန္းပ်က္ျဖစ္ေအာင္ ျပဳလုပ္ေသာေၾကာင့္ျဖစ္၏။ စိတ္သည္ မိမိ ကိုယ္တိုင္ ကေမာက္ကမႏွင့္ ပံုပ်က္ပန္းပ်က္ျဖစ္လာေသာအခါ အာ႐ံုကို ကေမာက္ကမ သိ ၏၊ ပံုပ်က္ပန္းပ်က္ သိ၏။ လူသည္ ပုထုဇဥ္သဘာဝအားျဖင့္ မိမိကိုယ္ကို အခ်စ္ဆံုးျဖစ္၏။ ထို႔ေၾကာင့္ မိမိႏွင့္ပတ္သက္လာလွ်င္ မိမိ၏စိတ္၌ အတၱႏွင့္မာနတို႔သည္ တဏွာအေပၚ အေျခခံလ်က္ အႏုသယ အဆင့္ျဖင့္ အထင္ရွားဆံုး ကိန္းဝပ္လ်က္ရွိ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ပုထုဇဥ္ တို႔၏စိတ္သည္ မိမိႏွင့္ ပတ္သက္လာလွ်င္ မစင္ၾကယ္၊ ၿပိဳးၿပိဳးျပက္ျပက္မျဖစ္၊ အတၱႏွင့္မာန လႊမ္းလ်က္ရွိ၏။ သို႔ျဖစ္ေလရာ မိမိ၏စိတ္၌ မိမိတည္းဟူေသာ အာ႐ံုထင္ေလတိုင္း၊ တစ္နည္းအားျဖင့္ဆိုရ လွ်င္ မိမိကိုယ္ကိုမိမိ ျပန္လည္စဥ္းစားတိုင္း အျပစ္ရွိလ်က္ ေပါ႔၍ ျမင္တတ္၏၊ မွားပါလ်က္ အမွန္ဟု ျမင္တတ္၏။
           ထိုသို႔ျဖစ္ရျခင္းမွာ မိမိ၏စိတ္သည္ မိမိကိုယ္တိုင္ႏွင့္ပတ္သက္လာလွ်င္ တဏွာအေပၚ အေျခခံေသာ အတၱႏွင့္မာနေၾကာင့္ ကေမာက္ကမျဖစ္လ်က္ရွိ၏၊ ပံုပ်က္ပန္းပ်က္ျဖစ္လ်က္ရွိ ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ မိမိကိုယ္ကို မိမိက ျပန္လည္ၾကည့္ေသာအခါ ကေမာက္ကမျမင္ျခင္းျဖစ္၏၊ ပံုပ်က္ပန္းပ်က္ျမင္ျခင္းျဖစ္၏။ “ငါ မွန္တယ္၊ ငါ တရားတယ္၊ ငါ သူေတာ္ေကာင္း”ဟု ျမင္ျခင္းျဖစ္၏။ ဤသို႔ျမင္ျခင္းမွာ မိမိႏွင့္ပတ္သက္လာလွ်င္ မိမိ၏သႏၲၲာန္၌ အသိပ္သည္းဆံုး ကိန္းဝပ္ေနေသာ အတၱႏွင့္မာန ပူးဝင္ေသာစိတ္ျဖင့္ မိမိကိုယ္ကို မိမိျပန္၍ ျမင္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ေလ၏။ မိမိစိတ္ ကိုယ္တုိင္က မၾကည္လင္၊ မစင္ၾကယ္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ေလ၏။
           လူသည္ ေန႔စဥ္ ကံသံုးပါးတို႔တြင္ တစ္ပါးပါးကို မလြဲမေသြျပဳေနရ၏။ ယင္းကံသည္ ကုသုိလ္ကံ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မည္၊ အကုသိုလ္ကံ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မည္။ ကုသိုလ္ကံျဖစ္လွ်င္ ေကာင္းက်ိဳးကို ေပး၏၊ အကုသိုလ္ကံျဖစ္လွ်င္ မေကာင္းက်ိဳးကို ေပး၏။ ေရွာင္လႊဲ၍ မရ။ လူ႕အရိပ္သည္ လူေနာက္သို႔ အစဥ္လိုက္ေနသကဲ့သို႔ပင္ ျဖစ္၏။ သို႔ရာတြင္ အက်ိဳးေပးရာ အခ်ိန္ကား ျခားနား၏။ ကုသိုလ္٫အကုသုိလ္ဟူေသာ အမည္သည္ ေစတသိက္၏အမည္ ျဖစ္၏။ စိတ္၏ အမည္ မဟုတ္။ စိတ္၌ ေကာင္း٫မေကာင္းသေဘာ မရွိ။ ေစတသိက္၌သာ ေကာင္း٫မေကာင္း သေဘာရွိ၏။ ေစတသိက္၌ ေကာင္း٫မေကာင္းသေဘာရွိေသာ္လည္း ယင္းေစတသိက္တို႔ သည္ မိမိတို႔ခ်ည္း မတည္ႏုိင္။ စိတ္ကို မွီ၍သာ တည္ရ၏။ စိတ္ကို ေရွ႕သြားျပဳၾကရ၏၊ စိတ္ကို ေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ ထားၾကရ၏။ စိတ္ႏွင့္ မယွဥ္တြဲဘဲ မရပ္တည္ႏုိင္သျဖင့္ စိတ္၏ အျခံအရံျဖစ္ၾကရေလေသာေၾကာင့္ စိတ္ျဖင့္ ၿပီး၏ ဟူ၍ ဆိုရ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ “စိတ္သာ ပဓာန ျဖစ္၏”ဟူ၍ ေဟာေတာ္မူျခင္းျဖစ္၏။
           လူသည္ အစမထင္ သံသရာမွစ၍ အႏုသယအဆင့္ျဖင့္ အတၱႏွင့္မာန လႊမ္းမိုးျခင္းခံရသူျဖစ္ ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ အရာရာတိုင္းအေပၚ “ငါသာ ပဓာန”အျဖစ္ ျမင္တတ္၏။ ယင္းအျမင္မွာ ဒိ႒ာႏုသယ (အတၱ)အေပၚအေျခခံ၏။ ငါသာ ပဓာန ဟူသည္ “သူကား ငါ႔ဆရာ”၊ “သူကား ငါ႔တပည့္”၊ “သူကား ငါ႔အုပ္စု”၊ ငါၿပီးလွ်င္ ၿပီးေရာ၊ ငါပိုင္သည္ဟူေသာ အျမင္မ်ိဳးျဖစ္၏။ အမ်ားကို တစ္ခုတည္းအျဖစ္ျမင္ေသာ အျမင္ပင္တည္း။ ေနာက္အျမင္တစ္မ်ိဳး ရွိေသး၏။ ယင္းအျမင္ကား မာနာႏုသယ (မာန)အေပၚအေျခခံေသာ အျမင္ျဖစ္၏။ ယင္းအျမင္ကား အုပ္စုဖြဲ႕အျမင္တည္း၊ ခြဲျခမ္းခြဲျခမ္းျပဳေသာ အျမင္တည္း။ “ငါေကာင္းသည္”၊ “သူ မေကာင္း”၊ “ငါ႔မွာ အျပစ္မရွိ”၊ “သူ႕မွာ အျပစ္ရွိသည္”ဟူ၍ တစ္ခုတည္းကို အမ်ားျပဳေသာ အျမင္မ်ိဳးျဖစ္ ၏။
           အတၱႏွင့္မာနလႊမ္းမိုးေသာစိတ္ျဖင့္ ျပဳလုပ္ေသာ ကံဟူသမွ်သည္ မိမိတို႔၏အျမင္အရ ေကာင္းသည္ဟု ထင္ရေသာ္လည္း တကယ္တမ္း မေကာင္း။ မီးကို ေအးသည္ဟုထင္၍ ကိုင္ေသာအခါ တကယ္မေအးဘဲ ပူသည္ကိုသာ ခံစားရသကဲ့သို႔ပင္ ျဖစ္၏။ ထို႔ေၾကာင့္ တကယ္တမ္း ေကာင္းေသာကံဟူသည္ ေလာဘကို ပါးေအာင္လုပ္ႏုိင္ေသာ၊ အတၱႏွင့္မာန ကို ပါးေအာင္လုပ္ႏုိင္ေသာ ကံသာျဖစ္၏။ ယင္းကံသည္သာ တကယ္တမ္း ေကာင္းက်ိဳးကုိ ျဖစ္ေစပါ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ မိမိ၏အျမင္၊ မိမိ၏အသိ၊ မိမိ၏ကံသည္ တကယ္တမ္း ကုသိုလ္ ဟုတ္သည္ မဟုတ္သည္ကို သိလိုပါက မိမိသႏၲာန္၌ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟတို႔ ပါး٫ မပါးျဖင့္ စိစစ္ ၾကည့္ရ၏။ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟတို႔ ပါးလွ်င္ ကုသိုလ္ဟုတ္၏၊ မပါးလွ်င္ မဟုတ္ေသး။ တစ္နည္းအားျဖင့္ဆိုရလွ်င္ “အထင္မွန္”ျဖင့္ ကုသိုလ္ကို စစ္၍ မရ၊ “တကယ္မွန္”ျဖင့္သာ ကုသိုလ္ကို စစ္၍ ရေလသည္။ တကယ္မွန္ ဟူသည္ကား မိမိတို႔၏ သႏၲာန္၌ ေလာဘ၊ ေဒါသ၊ ေမာဟ၊ မာန စေသာ အကုသိုလ္မ်ား ပါးၿပီး ေမတၱာ၊ က႐ုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥေပကၡာ စေသာ ကုသိုလ္မ်ား ပြားျခင္းျဖစ္၏။ ယင္းသို႔ စိစစ္ၾကည့္ရ၏။
           ဘဝသက္တမ္းတစ္ေလွ်ာက္၌ ကံမ်ားကိုျပဳၾက၏။ ကုသိုလ္ကံျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မည္၊ အကုသိုလ္ကံ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မည္။ သို႔ရာတြင္ မည္သည့္ကံကိုျပဳျပဳ အေရးႀကီးဆံုးအခ်ိန္ကား ေသခါနီးကာလ တည္း။ အက်ိဳးေပးစဥ္အားျဖင့္ စ်ာန္ႏွင့္ပဥၥာနႏၲရိယကံမ်ားမွတစ္ပါး ေသခါနီးကာလ၌ ျပဳအပ္ေသာကံသည္သာလွ်င္ အက်ိဳးေပး၏။ ေသခါနီးကာလ၌ အကုသိုလ္ေဇာ ေစာလွ်င္ ဒုဂၢတိဘဝသို႔ လားရ၏။ ကုသိုလ္ေဇာ ေစာလွ်င္ သုဂတိဘဝသို႔ လားရ၏။ ေစာေစာပိုင္းက မည္သည့္ကံကိုပင္ ျပဳထားျပဳထား၊ ထိုကံသည္ ေသခါနီးကာလ၌ ျပဳအပ္ေသာကံကို မလႊမ္းမိုးႏုိင္။ ဂ႐ုကံေခၚစ်ာန္တရားမ်ားႏွင့္ “ကံႀကီးထိုက္သည္”ဟုဆုိရေသာ ပဥၥာနႏၲရိယကံ မ်ားသာလွ်င္ ေသခါနီးကာလ၌ ျပဳအပ္ေသာကံကို လႊမ္းႏုိင္၏။ ထို႔ေၾကာင့္ ေသခါနီးကာလ၌ ကလ်ာဏမိတၱေခၚ မိတ္ေကာင္းေဆြေကာင္းသည္ အလြန္အေရးႀကီး၏။
           တစ္သက္လံုး ဘာတစ္ခုမွ် မည္မည္ရရ ေကာင္းမႈမျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ အဒိႏၷပုဗၺက ျဗာဟၼဏ သူေ႒း၏ တစ္ဦးတည္းေသာသား မ႒ကု႑လီသည္ ျမတ္စြာဘုရားတည္းဟူေသာ ကလ်ာဏမိတၱကို အေၾကာင္းျပဳ၍ ျမတ္စြာဘုရားကို ဖူးျမင္ရေသာ အာသႏၷကံကုသိုလ္ ေၾကာင့္ တာဝတႎသာနတ္ျပည္၌ နတ္သားျဖစ္ရျခင္းသည္ ဗုဒၶဘာသာဝင္ သူေတာ္စင္တို႔ အတြက္ အေလးအနက္ထား၍ လိုက္နာက်င့္သံုးရန္ အားက်သင့္ေသာ သာဓကတစ္ခုျဖစ္ ၏။ သို႔ရာတြင္ အျခားကံမ်ားသည္လည္း အက်ိဳးမေပးဟူ၍ မရွိ။ လူ႕ေနာက္အရိပ္လိုက္ သကဲ့သို႔ အက်ိဳးေပးရန္ အခါအခြင့္ကို ေစာင့္ေနျခင္းသာျဖစ္ေၾကာင္း သေဘာေပါက္အပ္ပါ ၏။ သတိတရားလက္ကိုင္ထားႏုိင္ၾကပါေစ။